باشگاه كوهنوردي و اسكي دماوند - شايد مي توانست اتفاق نيفتد

مهري جعفري کوهنورد عضو باشگاه کوهنوردان آرش که اخیرا قله خان تانگری را در نوردید طی مقاله ای منتشره در روزنامه اعتماد نقش خطای انسانی در حوادث کوهنوردی و همچنین رابطه عوامل طبیعی رامورد بررسی قرار داده است . به جهت اهمیت مباحث مطروحه توجه کاربران محترم را به این مقاله جلب می کنیم:
اين روزها خبرهاي بدي از ارتفاعات بلند به ما مي رسد. با شنيدن هر خبر که سقوط يا گم شدن ورزشکاري را به اطلاع جامعه ورزشي مي رساند، خيلي زود به اين نتيجه مي رسيم که قهرمان ديگري را از دست داده ايم و هر آنچه بعد از خبر از عمليات امداد و نجات گفته مي شود در اغلب موارد، عملياتي براي انتقال پيکر بي جان ورزشکار ما است. حادثه در همه رشته هاي ورزشي اتفاق مي افتد از فوتبال گرفته تا وزنه برداري و اتومبيلراني و در همه رشته هاي ورزشي در دنيا آمار دقيق و درستي از تلفات و صدمات ناشي از حوادث آن رشته داده مي شود؛ اما شايد کوهنوردي تنها رشته يي است که افکار عمومي با صرف نظر از آمار- حتي اگر چنين آماري از طرف فدراسيون مربوطه تهيه شده باشد- تحت تاثير شديد حادثه قرار مي گيرد.

اين امر شايد بيشتر به اين دليل باشد که کوهنوردي قبل از اينکه يک ورزش تلقي شود چالشي جسمي و دروني با سرسختي طبيعت است و کوهنوردي به نوعي به يک ماجراجو شباهت دارد که تماشاگران خود را به تعجب و تحسين وادار مي کند و زماني که نمي تواند از ميدان تلاش و مبارزه خود سالم بيرون بيايد گويا دليل موجهي براي ترس تماشاگران خود ايجاد کرده است. آنها تحت تاثير قرار مي گيرند و افسوس مي خورند. با در نظر گرفتن اين تاثر، مي توان فهميد اين روزها طرفداران کوهنوردي با خبرهاي تلخ زيادي که مي شنويم، تا چه حد متاثر شده اند و ترس خانواده ها در هر بار رفتن آنها به کوهستان تا چه اندازه تشديد شده است.پس از وقوع يک حادثه در هر ورزشي و در اثناي هر مسابقه يي دو علت را مي توان مورد بررسي قرار داد و به بيان ديگر هر حادثه ورزشي را مي توان ناشي از دو عامل دانست؛ يکي عامل خطاي انساني و ديگري حادثه محيطي خارج از اراده که عملکرد هيچ انساني در وقوع آن دخالت نداشته باشد.شايد ورزش کوهنوردي جزء معدود ورزش هايي است که عامل طبيعي که اراده هيچ انساني در آن دخالت ندارد، به عنوان عامل تعيين کننده در حادثه شناخته مي شود. اما بررسي حوادث کوهنوردي به ويژه آنها که در اين سال هاي اخير اتفاق افتاده نشان مي دهد تمام اين عوامل طبيعي که به نوعي در حادثه دخالت داشته همراه با نوعي خطاي انساني و توام با سهل انگاري و قصور تيمي يا فردي بوده است و به هيچ وجه نمي توان در وقوع آنها اراده و تصميم ورزشکار را ناديده گرفت.به عنوان مثال اگر بهمني سقوط کرده در جايي اتفاق افتاده که وقوع آن قابل پيش بيني بوده و افراد، خود با بي توجهي در معرض آن قرار گرفته اند، يا اگر فردي در اثر ادم مغزي ناشي از ارتفاع جان سپرده به اين معنا نيست که ارتفاع يکباره روي او اثر گذاشته، بلکه قبل از ادم علائم و نشانه هاي روشن و آشکاري در فرد به وجود مي آيد که به او اخطار لازم را براي پايين رفتن مي دهد و حال اگر يک نفر بدون توجه به اين اخطارها همچنان به حرکت خود ادامه دهد و سرپرست او اجازه ادامه مسير را به او بدهد، آيا به راحتي مي توانيم از عوامل بيروني در وقوع حادثه بهمن و ادم مغزي در ارتفاعات سخن بگوييم.در چند سال اخير با پيشرفت فني و توسعه آموزش در کوهنوردي از يک طرف و بالارفتن سطح توقعات کوهنوردان کشور از قهرمانان اين رشته از طرف ديگر باعث شده کوهنوردان به کوه هاي بلند هيماليا و مناطق ديگر دنيا روي بياورند و در سطح بالاتري از اين رشته فعاليت کنند.اما فعاليت در اين سطوح به همان اندازه که نياز به توانمندي روحي و جسمي ورزشکار دارد، به دقت و ظرافت هاي خاص او در تصميم گيري نيز نيازمند است تا فرد به موقع خود يا تيم خود را از معرض خطر دور کند.متاسفانه مي بينيم شايد به دليل کم تجربگي و دست کم گرفتن خطرات احتمالي، اين دقت و مهارت در تصميم گيري، حتي نسبت به صعودهاي داخل کشور در زمستان که در آنها افراد تمهيدات خاصي را براي خطرات احتمالي مي انديشند، کمتر است. در هر حال هرچند آماري در رابطه با تعداد سالانه حوادث ورزشي در کوهنوردي از طرف فدراسيون کوهنوردي ايران ارائه نشده و براي بررسي عامل خطاي انساني در وقوع هر حادثه اقدام جدي به عمل نيامده و به همين دليل شايد نتوان نتيجه گيري دقيقي از موضوع به دست آورد، اما آنچه پس از بررسي هر حادثه به آن مي رسيم، مجموعه ريز و درشت عواملي است که بخش مهمي از آنها را خطاهاي فني يا تصميم گيري هاي نادرست فردي تشکيل مي دهد که شايد اگر دقت بيشتري در مواجهه با شرايط پيراموني انجام مي شد، حادثه يي هم اتفاق نمي افتاد.

* وکيل پايه يک دادگستري و کوهنورد